به مناسبت روز جهانی آلزایمر، متخصص نورولوژی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان با تشریح تفاوت میان دمانس و بیماری آلزایمر، مهم‌ترین عوامل خطر قابل تغییر، راهکارهای مراقبت از سلامت مغز و ضرورت تشخیص زودهنگام اختلالات شناختی را تشریح کرد و گفت: سلامت مغز از سال‌ها پیش از سالمندی ساخته می‌شود.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، به مناسبت ۲۱ سپتامبر، روز جهانی آلزایمر، دکتر آروین تقی‌زاده، متخصص نورولوژی و عضو هیئت علمی دانشگاه، با اشاره به شیوع قابل توجه اختلالات شناختی در جمعیت سالمند و روند رو به افزایش آن در جهان، بر ضرورت توجه به سلامت مغز از دوران میانسالی تأکید کرد و گفت: افزایش سن مهم‌ترین عامل خطر دمانس است، اما دمانس پیامد طبیعی و اجتناب‌ناپذیر سالمندی نیست و بخشی از عوامل مؤثر بر بروز آن قابل کنترل هستند.

 دمانس با آلزایمر یکسان نیست

دکتر تقی‌زاده در تشریح تفاوت میان دمانس و بیماری آلزایمر اظهار کرد: دمانس یک اصطلاح کلی برای اختلال پیشرونده در حافظه و سایر توانایی‌های شناختی است؛ به‌گونه‌ای که عملکرد فرد در زندگی روزمره تحت تأثیر قرار می‌گیرد. دمانس می‌تواند علل مختلفی داشته باشد که از جمله آن‌ها می‌توان به بیماری آلزایمر، بیماری‌های عروقی مغز، دمانس با اجسام لویی و دمانس‌های فرونتوتمپورال اشاره کرد.

وی افزود: بیماری آلزایمر شایع‌ترین علت دمانس است و حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد دمانس را به خود اختصاص می‌دهد. در این بیماری، به‌تدریج سلول‌های عصبی و ارتباطات میان آن‌ها آسیب می‌بینند و در نتیجه عملکردهایی مانند حافظه، یادگیری، زبان، جهت‌یابی و قضاوت دچار اختلال می‌شوند.

 افزایش سن؛ عامل خطر مهم، اما نه یک سرنوشت قطعی

این متخصص نورولوژی با اشاره به آمار جهانی دمانس گفت: بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۱، حدود ۵۷ میلیون نفر در سراسر جهان با دمانس زندگی می‌کردند و سالانه نزدیک به ۱۰ میلیون مورد جدید به این آمار افزوده می‌شود. بیش از ۶۰ درصد مبتلایان در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط زندگی می‌کنند و با توجه به افزایش سن جمعیت جهان، انتظار می‌رود شمار مبتلایان در سال‌ها و دهه‌های آینده افزایش یابد.

وی با تأکید بر اینکه افزایش سن مهم‌ترین عامل خطر دمانس محسوب می‌شود، خاطرنشان کرد: با وجود این، دمانس نتیجه طبیعی سالمندی نیست و عوامل دیگری نیز در بروز آن نقش دارند که برخی از آن‌ها قابل تغییر و کنترل هستند.

دکتر تقی‌زاده فشار خون بالا، دیابت، افزایش چربی خون، چاقی، کم‌تحرکی، مصرف سیگار، مصرف مداوم و مضر الکل، انزوای اجتماعی، افسردگی، اختلالات شنوایی و بینایی، خواب نامناسب، سکته مغزی و آسیب‌های مزمن مغزی را از جمله عوامل خطر مهم برشمرد و افزود: در سال‌های اخیر، آلودگی هوا نیز به عنوان یکی از عوامل خطر احتمالی دمانس مورد توجه قرار گرفته است.

 پیشگیری کامل ممکن نیست؛ کاهش خطر و تأخیر در بروز بیماری ممکن است

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان با تأکید بر اینکه در حال حاضر راهی برای پیشگیری صددرصدی از بیماری آلزایمر وجود ندارد، گفت: وقتی از پیشگیری از آلزایمر صحبت می‌کنیم، منظور این نیست که می‌توان به‌طور کامل از بیماری جلوگیری کرد؛ بلکه هدف، کاهش عوامل خطر و در صورت امکان، به تأخیر انداختن زمان بروز افت شناختی و بیماری است.

وی ادامه داد: برای مراقبت از سلامت مغز، از دوران میانسالی باید به سلامت عروق و مغز توجه داشته باشیم و فشار خون، قند و چربی خون را کنترل کنیم. فعالیت بدنی منظم، ترک سیگار، پرهیز از مصرف مضر الکل، حفظ وزن مناسب و داشتن تغذیه سالم نیز از اقدامات مهم در این زمینه هستند.

دکتر تقی‌زاده حفظ ارتباطات اجتماعی، انجام فعالیت‌های ذهنی و توجه به مشکلات شنوایی و بینایی و درمان آن‌ها را نیز از دیگر اقدامات مؤثر در حفظ سلامت شناختی دانست.

وی با اشاره به شواهد منتشرشده در سال ۲۰۲۶ اظهار کرد: بر اساس شواهد موجود، تا حدود ۴۵ درصد از خطر دمانس می‌تواند با عوامل قابل تغییر مرتبط باشد و کنترل این عوامل می‌تواند از بخشی از موارد پیشگیری کند یا زمان بروز بیماری را به تأخیر بیندازد.

 درمان‌های جدید؛ گامی برای کند کردن روند افت شناختی

دکتر تقی‌زاده درباره درمان بیماری آلزایمر نیز گفت: در حال حاضر درمان‌های مختلفی برای آلزایمر و انواع دمانس وجود دارد که بخش قابل توجهی از آن‌ها با هدف کنترل علائم و کند کردن روند بیماری مورد استفاده قرار می‌گیرند و باید توجه داشت که در حال حاضر درمان قطعی برای ریشه‌کن کردن کامل بیماری آلزایمر وجود ندارد.

وی افزود: در سال‌های اخیر تحول مهمی در درمان آلزایمر ایجاد شده است. داروهای جدیدی مانند «لکانماب» و «دونانماب» که علیه پروتئین بتاآمیلوئید عمل می‌کنند، در بیماران مبتلا به آلزایمر در مراحل اولیه، یعنی اختلال شناختی خفیف یا دمانس خفیف ناشی از آلزایمر، می‌توانند روند افت شناختی و عملکردی را تا حدی آهسته کنند؛ هرچند این داروها نیز درمان قطعی بیماری محسوب نمی‌شوند.

 مراقبت از مغز را به سالمندی موکول نکنیم

این متخصص نورولوژی در پایان با تأکید بر اینکه مراقبت از سلامت مغز نباید به دوران سالمندی موکول شود، خاطرنشان کرد: سلامت مغز از سال‌ها پیش از سالمندی ساخته می‌شود و کنترل فشار خون و دیابت، فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم، ترک سیگار، خواب مناسب، حفظ ارتباطات اجتماعی و انجام فعالیت‌های ذهنی، همگی بخشی از مراقبت از سلامت مغز هستند.

وی همچنین توصیه کرد: اگر فرد در خود یا یکی از اعضای خانواده، افت حافظه یا تغییر قابل توجهی در عملکرد شناختی و زندگی روزمره مشاهده کرد، باید در اسرع وقت برای ارزیابی به متخصص نورولوژی مراجعه کند تا در صورت وجود بیماری، تشخیص و مداخلات لازم در مراحل اولیه انجام شود.